عبد الرحمن جامى
13
مرقع نى نامه جامى ( فارسى )
حسين ميرزا بايقرا سلطان اديب و دانشور تيمورى راه يابد و از نديمان و مجلسنشينان سلطان گردد . عنوان « سلطانى » يا « كاتب السّلطانى » كه مير على ، به ويژه در بعضى از رقمهاى قديم خود به كار برده است ، به سبب همين انتساب است . همين مايهء وافر از فضل و هنر و وجاهت و آراستگى و نزاكتدانى او را به مولانا عبد الرحمن جامى ، متنفّذترين و معتبرترين رجل ادبى زمانهء خود ، نزديك گردانيد تا بدانجا كه به تصريح تذكرهنويسان جامى را شيفتهء برازندگى و كمال او ساخت . 41 سلطان حسين ميرزا بايقرا در كتاب مجالس العشّاق 42 اشعارى از جامى در حسب حال خود با مير على و ستايش از او نقل كرده كه حاكى از فرط محبّت و دلبستگى جامى به مير على است . با توجّه به معاصرت و منادمت جامى و سلطان حسين ميرزا بايقرا بسيار بعيد مىنمايد كه اين روايت از نوع برخى مطالب و داستانهايى از مجالس العشّاق باشد كه اهل تتبّع و تحقيق را افسانهوار و ساختگى و به قصد تلقين لوازم معرفت عشق حقيقى و مجازى در نظر آمده است . اين ارادت و دلنمودگى و همبستگى سبب شد كه بسيارى از آثار جامى ، نامدارترين شاعر عصر ، به دست مير على سرآمد خوشنويسان زمانهء خود به صورتهاى مختلف ، كتاب و كتيبه و قطعه ، تحرير شود و در صورت و معنى دلنشين و چشمنواز و به قول خود جامى « نزهتگه عقل و جان گردد » . برخى از پژوهندگان فهرستهايى جامع از آثار جامى كه به دست مير على يا ساير خوشنويسان و هنرمندان بزرگ كتابت و به طرز نفيس كتابآرايى و نقّاشى شده ترتيب دادهاند . مير على بر همين روال تا سال 911 ه كه سال مرگ سلطان حسين ميرزا بايقراست با فراغت و آسودگى كه لازمهء هنرپردازى است در هرات خوش مىزيست . درگذشت اين حامى هنرشناس و آشوبهاى ناشى از آنكه معمولا در دورههاى انتقال و شهمرگ روى مىنموده است زندگانى آرام و بىدغدغهء مير على را آشفته و نابسامان ساخت و از آن پس ميان هرات و مشهد شد آمد داشت . اينكه برخى او را مير على مشهدى خواندهاند به علّت همين اقامتهاى ممتدّ او در شهر مشهد است . سرانجام شاه اسماعيل صفوى به سال 919 ه بر هرات استيلا يافت و مير على از نواخت و حمايت خواجه كريم الدين حبيب اللّه ساوجى وزير فرزانهء هرات كه خواندمير كتاب حبيب السير را به نام او نوشته برخوردار گشت و در هرات ماندگار . تا آنكه به اصطلاح تاريخنگاران عصر « انقلاب خراسان » و « فترت ازبكيّه » در پيوست . در سال 935 ه عبيد اللّه خان ازبك برادرزادهء شيبك خان هرات را شهربند ساخته سام ميرزا مؤلف تذكرهء